Ortognatik cerrahi nedir ve kimlere uygulanır?

Ortognatik cerrahi tedaviler üst çene ve/veya alt çenenin istenilen yönde hareket ettirilerek yeniden konumlandırıldığı tedavilerdir.
Bu tedaviler gerçekten ciddi çene bozukluğu olan büyüme ve gelişimi bitirmiş hastalara uygulanır. Bu tedavilere aday çoğu hasta görünümü dolayısıyla kendisini soysal çevreden kısıtlamış, çiğneme ve konuşma fonksiyonunu düzgün yerine getiremeyen, zaman zaman eklem ağrısı çeken, çok ileri vakalarda apne ataklarıyla solunumun da etkilendiği hastalardır. Daha hafif vakalarda tablo bu kadar ağır olmaz fakat hasta ciddi estetik kaygı yaşıyor olabilir. Tedaviye ortodontist ve hasta birlikte karar vermelidir. Tıp alanında yapılan her türlü tedavilerde olduğu gibi bu tedavilerde de hastaya seçenekler sunulmalı ve hastaya seçim imkanı tanınmalıdır. Örneğin, çene problemi olan bir hastada öncelikle problemin şiddeti, hangi çeneye bağlı olduğu, ameliyatsız tel tedavisiyle dişlerin düzgün kapanıp kapanamayacağı, ameliyatsız tedavi (eğer mümkünse) ve ameliyatla tedavi sonrası hastada gözlemlenecek tüm durumlar detaylı bir şekilde anlatılmalıdır. Hastaya ameliyat geçirmiş hastaların fotoğrafları da sunularak hastaya karar vermesi için zaman tanınmalıdır.

Çene ameliyatı tedavileri ekip çalışması içerir. Bu ekibin olmazsa olmazı, bir ortodonti uzmanı ve cerrahi işlemi gerçekleştirecek hekimdir. Cerrahi işlem bu işte tecrübe sahibi bir plastik cerrah veya çene cerrahı (maksillofasiyal cerrah) tarafından gerçekleştirilebilir.

Ortognatik cerrahi tedaviler basite indirgenecek tedaviler olmayıp mutlaka tecrübeli hekimlerce yapılmalıdır. Başarılı tedaviler sonrasında -özellikle tedavi öncesi şiddetli olan vakalarda- hastayı psikososyal ve yaşam kalitesi olarak bambaşka bir hayatın beklediğini söyleyebiliriz. Hastanın tedavi bitiminde kendine güveni gelmiş, her soysal ortamda bulunmak ve fotoğraf çektirmek isteyen, doya doya gülen, elmayı ön dişleriyle kesebilen, çekirdek çitlemenin tadına varan, çiğneme fonksiyonunu etkin kullanabilen, f,t,s,z gibi harfleri düzgün telaffuz edebilen, gece horlaması azalmış, uyku esnasında ağzını ve dudaklarını rahatça kapatabilen bireyler yeni hayatlarına başlarlar.

Çene ameliyatı öncesi ortodontik hazırlık:
Öncelikle hastanın çene ameliyatına hazırlanması gerektiği bir ortodontik tedavi süreci vardır. Bu süreç ameliyat esnasında çenelerin düzgün kapanabilmesi ve dişlerin bir düzen içinde olabilmesi nedeniyle gereklidir. Çene ameliyatı öncesi ortodontik hazırlık ortalama 1 yıl sürer. Burada ortodontist ön diş ve arka diş konumlarını öyle bir ayarlamalıdır ki ameliyat esnasında dişler ve çeneler kapandığında yüz profili ideal dengeye ulaşmalıdır. Bunun için tedavi başında detaylı tetkik ve planlama gereklidir. Bir diğer husus çene ameliyatı öncesi hazırlık aşamasında ameliyattan en az 10 hafta önce varsa gömülü yirmi yaş dişleri çekilmelidir.
Hasta ameliyata hazır olduğu vakit vaka tecrübeli bir ortodontist tarafından ameliyata hazırlanmalı ve gerçekleştirilecek çene hareketlerinin planlaması yapılmalıdır. Planlanan çene hareketlerine göre ortodontist ameliyat esnasında cerraha rehberlik yapacak ‘splint’ yapmalıdır.

Çene ameliyatı kaç saat sürer?
Çene ameliyatları tek çene veya çift çene ameliyatları olarak değerlendirilebilir. Bu operasyonlar genel anestezi altında, yapılan çeneye bağlı olarak 2 ile 6 saat arası sürmektedir. Üst çene, alt çene ve gerekirse çene ucu (genioplasti) yeni konumuna yerleştikten sonra titanium vida ve plaklarla çene sabitlenir.

Çene ameliyatı sonrası süreç nasıldır?
Hastanede yatış süresi 1-3 gündür. Taburculuktan sonra antibiyotik ve ağrı kesici ilaç tedavisi evde 1 hafta daha devam eder. Bu süreçte hastanın ağız hijyenini iyi tutabilmesi amacıyla antiseptik gargaralar önerilir.

Çene ameliyatı sonrası ağrı ve ödem:
Her operasyondan sonra olduğu gibi çene operasyonlarından sonra da ödem ve ağrı olur. Ödem ve ağrının miktarı operasyonun kapsamına, uygulanan bölgeye, ameliyatın süresine göre değişir. Ödemin minimum olması için ameliyat sonrası ilk 24 saat buz uygulaması önem taşır. Ayrıca cerrahın önerdiği ilaçların düzenli kullanılması ağrı ve ödem şikayetini olabildiğince azaltacaktır. Ameliyat sonrası ödemin önemli bir kısmı ilk 1 ayda geçer fakat ödemin yüzde yüzünün geçmesi 1 yılı bulur. Ödeme bağlı hastalarda ilk hafta ağız açma kısıtlılığı gözlenebilir bu durum da ilk bir ay içinde normale dönecektir. Ağrı ise çoğu hastada ilk 3 günde kaybolur, bazen 1 hafta da sürebilir.

Çene ameliyatı sonrası lastik kullanımı:
Ameliyat sonrası hastalarda 3-4 hafta boyunca elastik kullanımı önerilmektedir. Elastik kullanımı yapılan operasyona göre değişiklik gösterir. Bazı durumlarda hafif elastikler bazı durumlarda ise çenenin hareketine izin verilmeyen tarzda yoğun elastikleme yapılabilir.

Çene ameliyatı sonrası beslenme:
Beslenme ilk ayda çiğneme gerektirmeyen ve kolay yutulabilecek sıvı gıdalarla yapılmalıdır. Bu gıdalar yüksek vitamin içerikli mamalar, çorba, yoğurt, kemik iliği suyu gibi gıdalar olabilir. Ameliyat sonrası ilk hafta tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi gibi bulgular olabilir. Kan değerlerinin çabuk toplaması ve iyileşmenin hızlı olması amacıyla beslenme çok önemlidir. İlk 1 aydan sonra yarı katı gıdalara geçilebilir ve artık hasta yavaş yavaş çiğneme fonksiyonu yapmaya başlamalıdır. Çene ameliyatı vakalarının en zorlandığı kısım ilk bir ayki bu sıvı beslenme dönemidir. Fakat ilk 1 ay hatta 3 haftadan sonra hasta açlığını giderecek gıdaları tüketebilecektir.

Çene ameliyatı sonrası ortodontik tedavi:
Ortognatik cerrahi sonrası ortodontik tedavi 3-6 ay sürer. Bu süreç hastanın dişsel durumuna bağlı olarak değişir.

Çene ameliyatından sonra uyuşukluk olur mu?
Alt çene ameliyatlarında tüm dünyada ve ülkemizde en çok tercih edilen ‘sagittal split osteotomy’ cerrahi tekniğinde, kesi hattına yakın ‘inferior alveolar sinir’ bulunmaktadır. Tabiki bu sinire dokunulmaz, fakat bu sinirde ufak bir etki gözlemlenir. Bu durum bir komplikasyon olarak değil beklenilen bir durum olarak değerlendirilmelidir. Alt çene ameliyatından sonra 2 ay ile 1 yıl süren alt dudakta geçici his kaybı olur ve normaldir. Sinir iyileşmesini hızlandırmak için hekiminiz size vitamin takviyesi önerebilir.

Çene ameliyatı sonrası yerleştirilen vida ve plaklar çıkarılabilir mi?
Ameliyat esnasında yerleştirilen vida ve plaklar, ortopedi ameliyatlarında kırılan bölgeye yerleştirilen vida ve plaklarla aynıdır. Biyolojik olarak herhangi bir zararları yoktur. Dolayısıyla çıkarılmasına de gerek yoktur. Fakat eğer hasta isterse ameliyattan en az 1 yıl sonra cerrah tarafından çıkarılabilir.